In de 17e eeuw breidden Europese machten hun rijken agressief uit door middel van kolonisatie. Schotland, dat graag wilde meedoen aan deze race om mondiale dominantie, lanceerde een ambitieuze en uiteindelijk catastrofale onderneming die bekend staat als het Darien Scheme. Deze poging om een kolonie in Panama te vestigen werd gedreven door economische wanhoop, nationale trots en een misrekening van de harde realiteit van de koloniale expansie.
De economische context: mercantilisme en Schotse kwetsbaarheid
Het tijdperk werd bepaald door het mercantilisme, een overtuiging dat nationale rijkdom afhankelijk was van het vergaren van hulpbronnen via koloniën en het handhaven van een gunstige handelsbalans. Schotland, economisch zwakker dan buurland Engeland, kreeg te maken met ernstige beperkingen. De Engelse Navigation Acts verhinderden Schotse kooplieden om volledig deel te nemen aan de lucratieve koloniale handelsnetwerken, waardoor de economische problemen van het land nog groter werden. Periodieke hongersnoden en een beperkt kapitaal verergerden deze problemen nog verder, waardoor een wanhopige behoefte aan een gedurfde oplossing ontstond.
Het Darien-plan: een visie op controle
In 1698 stelde de Schotse bankier William Paterson een gewaagd plan voor: een kolonie stichten in de Darien Gap, de smalle landengte van Panama. Deze locatie zou, indien gecontroleerd, de handel tussen de Atlantische en de Stille Oceaan kunnen domineren, waardoor Schotland de goederenstroom zou kunnen belasten en reguleren, waardoor het in feite een grootmacht zou worden. Paterson, met eerdere ervaring als medeoprichter van de Bank of England, geloofde dat deze onderneming de Nederlandse en Britse Oost-Indische Compagnieën zou kunnen evenaren.
De financiering en het aanvankelijke optimisme
Het Schotse parlement keurde het plan goed, en het publiek steunde het met overweldigende meerderheid. Opmerkelijk is dat bijna de helft van Schotlands liquide rijkdom – naar schatting £500.000 – werd bijeengebracht via nationale bijdragen. Dit niveau van nationale eenheid en opoffering was ongekend. In juli 1698 vertrokken vijf schepen met duizenden hoopvolle kolonisten naar Panama.
Reality Strikes: een vijandige omgeving
De Darien Gap bleek een veel grotere uitdaging dan verwacht. Het dichte regenwoud in de regio, de meedogenloze regenval (gemiddeld meer dan 900 centimeter per jaar) en het steile terrein maakten vestiging bijna onmogelijk. De Schotten onderschatten ook het felle verzet van de inheemse Kuna- en Embera-Wounan-stammen, die hun grondgebied lange tijd hadden verdedigd.
Ramp ontvouwt zich: ziekte, oorlogvoering en ineenstorting
De Spaanse autoriteiten, op hun hoede voor Schotse aantasting, ondermijnden actief de kolonie. Engelse koloniën weigerden voorraden te leveren. De kolonisten, die geen immuniteit hadden tegen tropische ziekten als malaria en gele koorts, leden catastrofale verliezen. Binnen enkele maanden kwam meer dan een derde van de oorspronkelijke kolonisten om. Een tweede golf van aankomsten in 1699 trof Fort Andrew in puin aan, geconfronteerd met honger, ziekte en Spaanse vijandigheid.
Het fort gaf zich in maart 1700 over, maar weinig overlevenden bereikten Schotland. Door het mislukken van de onderneming ging het land failliet en stond het op de rand van de afgrond.
De nasleep: Unie met Engeland
Het Darien Scheme voedde de wrok jegens Engeland, toen de Schotten koning Willem III ervan beschuldigden prioriteit te geven aan de Engelse belangen. De ramp leidde tot de Act of Security, die de monarchie dreigde te splitsen. Het Engelse parlement reageerde echter met de Alien Act van 1705, die het economisch isolement bedreigde als Schotland de Hannoveraanse opvolging niet zou aanvaarden of instemde met een politieke unie.
Schotland, dat geconfronteerd werd met een economische ondergang, had geen keus. De Act of Union van 1707 voegde Engeland en Schotland samen met het Verenigd Koninkrijk, waarbij £ 398.085 werd toegewezen om de schulden van het mislukte Darien Scheme terug te betalen.
Het Darien Scheme herinnert ons er duidelijk aan dat zelfs de meest ambitieuze koloniale ondernemingen kunnen mislukken als ze met de harde realiteit worden geconfronteerd. De ramp maakte uiteindelijk de weg vrij voor een verenigd Verenigd Koninkrijk, een erfenis geboren uit de ruïnes van het mislukte imperium van Schotland.
