- De Duitse ontdekkingsreiziger Reinhard Maack kwam terecht in een storm op de Brandberg. Nergens heen. Hij verstopte zich in een rots en sliep. De volgende ochtend wakker geworden. Keek op. Een hele muur van primitieve schilderijen staarde hem aan.
Brandbergberg ligt in het noordwesten van Namibië. Droog als stof. De woestijn vergeeft niet.
De kunst is oud. 2000 jaar oud, misschien meer. Geschilderd met houtskool, steenslag, dierenbloed. Hematiet en mangaan erdoor gemengd. Caseïne en eiwit hielden het bij elkaar. De muur zelf is klein genoeg om aan te raken: ongeveer 5,5 meter breed en 1,5 meter hoog. Je zou denken dat de elementen het al lang geleden zouden hebben weggevaagd. Zon en zand zijn wreed. Maar het overleefde. Grotendeels intact. Alleen hier en daar wat vervaging.
Centraal podium? Een menselijke figuur. Groot. Hoger dan de rest. Mensen gingen ervan uit dat het een vrouw was. Witte huid. Vandaar de naam: de ‘Witte Dame’. Verkeerd op alle punten. Niet wit. Geen dame. Het is een sjamaan. Of een medicijnman.
Het figuur is 15,6 inch hoog en 11,4 breed. De witte delen? Dat is waarschijnlijk bodypaint. Of ceremonieel gewaad. Hij houdt een boog vast. En een beker. Misschien een kelk. Armen versierd alsof hij een ritueel danst. Maar als je dan naar de dieren in de buurt kijkt – oryxen, zebra’s, gnoes – en misschien is het gewoon een jacht. Dubbelzinnigheid maakt deel uit van de charme. Of de frustratie.
Deze schilderijen waren geen decoraties. Ze waren communicatie. Nomaden lieten briefjes voor elkaar achter. “Hier is water.” “Hier is een spel.” Dit specifieke paneel toont een mix. Mensen en dieren. Hybriden? Een oryx met menselijke benen? Het wijst op een vormveranderend vermogen. Het soort macht dat een sjamaan zou claimen. Mystiek. Eng, als je er te lang over nadenkt.
Wie heeft het geschilderd? Het San-volk. Jagers-verzamelaars. Ze wonen hier al duizenden jaren. Brandberg is heilige grond voor de San Bosjesmannen. Maar de wereld gaf toen niets om de San.
Tientallen jaren stilte. Tot 1955. Henri Breuil, abt en academicus, kwam mee. Hij heeft het gekopieerd. Heeft een boek geschreven. Noemde het “De Witte Dame van Brandberg.” En zo werd de genderfout permanent. De geschiedenis houdt van een plakkerig etiket. Aanvankelijk vermoedden mensen een mediterrane oorsprong. Witte dame? Het moet mediterraan zijn. Logica die nauwelijks de geurtest doorstaat. Analyse corrigeerde dit uiteindelijk. San-oorsprong bevestigd. Maar de naam bleef. Waarom blijft de verkeerde naam hangen en de juiste niet?
Het toerisme begon de verf weg te slijten. Voetafdrukken. Handen. De geschiedenis aanraken totdat deze voorbij is. De Namibische regering kwam uiteindelijk tussenbeide. Installeerde twee horizontale metalen staven. Beschermt de kunst. Laat je het zien.
Jij staat daar nu. Kijkend naar een man die vrouw wordt genoemd. Omringd door geesten van zebra’s. De stangen zorgen ervoor dat je hem niet aanraakt. Vanaf hier kun je alles zien. De witte verf gloeit nog zwakjes op in de woestijnhitte.
Het is vreemd wat we willen behouden. En wat we verkeerd labelen. De sjamaan wacht. Armen wit geschilderd. Boog getrokken. Stil.
